Behulpzame reacties in jezelf trainen met Mindfulness

Wat gebeurt er als we kijken naar een schaal druiven? Krijgen we trek? Fantaseren we over hoe de druiven zullen smaken? Bedenken we hoe we ze in een lekker toetje kunnen verwerken? Denken we aan hoeveel we ervan zullen eten omdat we niet teveel willen eten? Zijn we dankbaar dat we ze kunnen eten? Fantaseren we over fruit uit eigen tuin? Roepen ze een associatie op met wijngaarden en onze vakantie in Frankrijk en een fantasie om daar weer heen te gaan? Allemaal verschillende reacties op dezelfde schaal druiven. Welke is behulpzaam en welke niet? Met Mindfulness kunnen we onze reacties in het moment ervaren en besluiten wat voor ons behulpzaam is. Behulpzame reacties die zorgen voor een rustigere Mind en een vrijer leven.

Reacties op wat we zien zijn verschillend

Op elke waarneming die we doen, overal waar we onze aandacht hebben, komen reacties naar boven. We zien dan niet alleen groene bolletjes (die druiven), er komt ook iets anders mee in onze ervaring: verlangen om te eten bijvoorbeeld. Die reacties zijn verschillend per persoon. Eerder schreef ik over verschillende karaktertypen. En ook aan reacties in je Mind kan je opmerken naar welke type reacties je Mind neigt, welke gedachtengangen je Mind oppakt. Maar je reacties verschillen ook in de tijd. Als je honger hebt fantaseer je eerder over het eten van die lekkere druiven dan wanneer je net je avondmaal met een toetje op hebt.

Het feit dat onze reacties per persoon en in de tijd verschillend zijn zegt dat de ene reactie niet meer waar is dan de ander. Als je erg veel zin hebt in die druiven zijn die druiven an sich niet lekkerder dan wanneer je er geen zin in hebt. Ook al kan je ervaring natuurlijk wel zo zijn. Als je propvol zit na een maaltijd dan smaken druiven niet zo lekker dan wanneer je al dagen niks gegeten hebt. Maar de druif zelf is niet veranderd. Onze reactie zegt dus niets over inherente eigenschappen van datgene wat we waarnemen. (Ook al denken we vaak van wel.)

behulpzame reacties

Behulpzame en minder behulpzame reacties

Doordat de ene reactie niet meer waar is dan de ander kunnen we er eens mee spelen. Want niet al onze reacties zijn zo behulpzaam. Fantaseren over een vakantie naar Frankrijk en niet kunnen gaan vanwege de Corona brengt misschien frustratie of somberheid met zich mee. Terwijl dankbaarheid voor de druiven ons tevredenheid geeft. Een stuk prettiger en rustiger voor de Mind.

Als we meegaan in onbehulpzame reacties bevinden we ons vaak op een hellend vlak. Voor je het weet ga je van een schaaltje druiven naar de vakantie-beperkingen door Corona tot dat alles nu zo beperkt is. Je Mind pakt die onbehulpzame reacties op en breidt ze alleen nog maar verder uit. En zo komen we in een verhaal waarin we helemaal vast zitten, waarvan we geloven dat het écht zo is. Het leven is nu écht heel beperkt; de waarheid. Dit is hetzelfde als geloven dat de druif nu niet alleen echt zoeter en lekkerder smaakt maar ook daadwerkelijk ís, alleen omdat we meer honger hebben.

Wanneer we merken dat onze reacties ons negatief beïnvloeden kunnen we dan ook onszelf afvragen of we het ook op een andere manier kunnen bekijken. Met Mindfulness zitten we tenslotte niet alleen achterover te observeren wat er gebeurt. Het observeren geeft ons waardevolle informatie over wat behulpzaam is en wat niet. En dan hebben we de mogelijkheid actie te ondernemen.

Oefenen met behulpzame reacties

Vandaag oefende ik hier mee. Ik zat gewoon in onze woonkamer en keek om mee heen. Mindful, met aandacht voor de reacties die opkwamen. Ik zag een gordijn dat scheef hing en merkte dat ik dacht: dat moet ik even rechttrekken. Ik zag yogamatjes op de grond, dode bladeren in de planten, open geslagen boeken op de grond, vieze kopjes en een paar schoenen. En ik dacht: wat een rommeltje, dat moet ik nog opruimen maar daar heb ik helemaal geen zin in. Ik herinnerde me meteen welke andere dingen ik ook nog moest doen: de afwas, die ene mail nog versturen en eigenlijk wilde ik nog sporten. En eigenlijk had ik er allemaal geen zin in.

Kortom, het riep allerlei onprettige dingen op: dingen die ik moest doen, onrust, en allemaal dingen die niet goed waren. Toen vroeg ik me af: hoe kan ik hier anders naar kijken? Ik bedacht me wat een geluk ik heb dat ik het geld heb om al die spullen te kopen. Dat ik dankbaar kan zijn voor een fijne plek om te wonen en zo’n lieve vriend heb (ondanks z’n rommel 😉 ). Ik bedacht me wat fijn het is om op een plek te zijn waar geleefd wordt, met al die spullen. Waarin we relaxt zijn en niet steeds alles precies opgeruimd en netjes hoeft te zijn.

Dat leverde meteen ontspanning op. Een prettig gevoel. Én ook de behoefte om goed voor mezelf te zorgen. Ik voelde nu namelijk dat ik moe was en gewoon wat thee wilde drinken. Dat opruimen kwam later wel. En ik besefte dat ik helemaal niks moest doen. Ook besefte ik dat ik ervoor kon kiezen niet álles te doen. Ik kon ook alleen even die yogamatjes, die toch een beetje in de weg lagen, opruimen en verder niet. Geen grote brei meer in mijn hoofd van “wat er allemaal nog moet”. Geen onrust meer.

Jezelf trainen in behulpzame reacties

Op een bepaalde manier kunnen we onszelf dus trainen in onze reacties. In reacties die behulpzamer zijn, die ons meer rust geven. Wanneer we dit keer op keer doen zal onze Mind meer geneigd zijn behulpzamere reacties te geven. Of zullen we sneller behulpzamere reacties kunnen bedenken en onze onbehulpzame reacties minder snel voor waarheid aannemen. Er is nooit maar één reactie mogelijk. 

We reageren de hele dag door op van alles. Dus dat biedt veel mogelijkheden om te oefenen. Hieronder vind je verschillende voorbeelden om onze onbehulpzame reacties te vervangen door een behulpzamere:

  • Als je steeds geirriteerd bent naar iemand kijk eens of je 1 positieve eigenschap van diegene kan benoemen. Niemand heeft alleen maar slechte eigenschappen. 
  • Als je je zorgen maakt over iets kijk dan of je je kan beseffen dat je niet alles in de hand hebt en je best doet en dat dat oké is. Het hoeft niet perfect. 
  • Wanneer je gedachten hebt over je volgende meditatiesessie en dat je daar geen zin in hebt herinner je jezelf eraan dat je in dit huidige moment kan ervaren wat er is.
  • Als je moet denken aan iets wat je fout gedaan hebt besef dat je er nu niks meer aan kunt doen en verbind je met jouw positieve verlangen om het in de toekomst beter te doen. Hoe mooi dat je iets hebt geleerd en dat volgende keer wil inzetten!
  • Wanneer je somber wordt van het negatieve nieuws kijk of je compassie kunt voelen met al die mensen die iets naars is overkomen. Verbind jezelf met dat je hen het goede in hun leven wenst.
  • Als je moe bent en de behoefte voelt om in je telefoon te duiken en eindeloos te scrollen kan je eens denken aan waarvan je meer zou willen in je leven

Een proces, met zachtheid en zonder oordelen

Natuurlijk is het niet een quick fix. Het is niet zo dat als je vreselijk loopt te piekeren over iets en je dan even bedenkt dat je er geen invloed op hebt, dat het gepieker dan voor altijd over is. Maar ervaren dat piekeren een reactie op iets is, en ervaren dat het niet behulpzaam is, is wel de eerste stap. Steeds weer als dat gepieker de kop op steekt kunnen we dan onderzoeken: wat is een meer behulpzame reactie?

In dit proces kunnen we oprecht en nieuwsgierig, zacht voor onszelf zijn. Zonder dat we onze reactie veroordelen (!). Ook niet als onbehulpzame reacties keer op keer langskomen. Langzaam raakt onze Mind meer geneigd naar andere meer behulpzame reacties. Met geduld, zachtheid, doorzettingsvermogen en de welwillendheid om steeds weer Mindful te zijn slaan we zo een weg in die leidt tot meer vrijheid, bevrijding van die negatieve reactiepatronen in de Mind. Een lichter leven, waarin we minder overgeleverd zijn aan de grillen van onze Mind.

En wie weet merken we ook, en steeds meer, de behulpzame reacties in de Mind. Dan kunnen we ook daar bij stilstaan. Er blij om zijn. Ons er dan in verheugen dat we het opmerken en dat dit in onze Mind opkomt. Er dankbaar voor zijn, blij zijn met onze Mindfulness oefening. Om het op die manier nog verder te voeden.  

Onbehulpzame reacties zijn als een boomstronk

Toen Jack Kornfield monnik was bij de Thaise leraar Ajahn Chah was hij op een dag met hem en andere monniken aan het wandelen. Tijdens de wandeling kwamen ze een hele grote boomstronk tegen en Ajahn Chah vroeg: “Is deze boomstronk licht of zwaar?” De monniken keken hem aan en zeiden: “Zwaar natuurlijk.”. Ajahn Chah lachtte en antwoordde: “Niet als je’m niet oppakt”.

Scroll naar top