De Mind als klittenband

Ik heb goed nieuws en slecht nieuws. Laten we met het slechte nieuws beginnen: onze Mind heeft heeft een voorkeur voor negatieve zaken. Gebeurtenissen van een negatieve aard (bijvoorbeeld onplezierige gedachten, emoties of sociale interacties) hebben een grotere impact op onze psychologische toestand dan neutrale of positieve dingen, zelfs als de intensiteit van beiden gelijk is. Je wordt dus meer geraakt door een nare opmerking van iemand dan dat je blij wordt van een compliment. De Mind heeft de neiging om meer te focussen op wat er niet zo goed gaat in je leven, wat niet meezit, wat zwaar gaat. Te focussen op de tegenvallers, mislukkingen, afwijzingen.

Daar komt helaas nog bij… Het is niet alleen zo dat de impact groter is, maar negatieve ervaringen blijven ook nog eens langer hangen! Er wordt ook wel gezegd dat de Mind als klittenband is voor negatieve ervaringen en als Teflon (je weet wel, die anti-aanbak laag in een pan waar niks aan plakt!) voor de positieve. Onderzoek suggereert zelfs dat de verhouding 5 positieve ervaringen op 1 negatieve ervaring is om weer bij een neutrale balans uit te komen. Het goede nieuws is: dit biedt ons een grote opening om onszelf met vriendelijke ogen te bekijken.

Waar komt die klittenband vandaan?

De verklaring dat onze Mind een voorkeur heeft voor negatieve zaken is simpel: gedurende onze evolutie was het zeer handig alert te zijn op gevaar. Simpel gezegd: de oermensen die letten op de tijger overleefden nu eenmaal in grotere getalen dan de mensen die bij het uit de bossen springen van een tijger genoten van de zon of een mooie bloem. Deze response is diep in onze hersenen ingebed, in het zogenaamde reptielenbrein, het oudste deel van onze hersenen. Je ziet deze bias dan ook terug bij alle dieren: van vogel tot vis, tot olifant.

Maar in onze huidige tijd springen er (voor ons als mensen althans) over het algemeen geen tijgers meer uit de bossen. Onze wereld is enorm veranderd ten opzichte van onze omgeving als oermens en er is weinig direct levensgevaar. Maar ons zenuwstelsel is nog wel afgestemd op het detecteren van levensgevaar. De evolutie is een langzaam proces van miljoenen jaren en onze omgeving is alleen al in de afgelopen 100 jaar enorm veranderd. En dat heeft tot gevolg dat ons zenuwstelsel stress-signalen niet goed kan interpreteren. Zo leidt de angst voor een presentatie die je moet geven tot eenzelfde biologische reactie als wanneer een tijger je wil opeten. Ethan Nichtern (Amerikaans Boeddhistisch leraar) zegt ook wel: wonen in een menselijk zenuwstelsel is in onze huidige tijd net zoiets als wonen in een huis waarvan de deurbel en het inbrekersalarm hetzelfde klinken.

De Mind als klittenband

De Mind als klittenband

Daarnaast hebben we als mens een bewustzijn ontwikkeld. We kunnen onszelf zien in het verleden en de toekomst. Als we nare dingen hebben meegemaakt kunnen die ons tot in lengte van dagen achtervolgen en een negatief gevoel bezorgen. Met als extreme vorm een post-traumatische stress stoornis. Onze gedachten kunnen dus zorgen voor een dermate grote ervaring van gevaar dat ons zenuwstelsel een grote stress-response opwekt. Ook al is het daadwerkelijke gevaar allang verdwenen en weten we rationeel dat we op het huidige moment geen gevaar lopen. Zelfs met kleine angsten, zoals je zorgen maken om iets mogelijk stoms wat je eerder hebt gezegd werkt dit zo. Vervolgens kunnen we er dan ook nog over gaan denken. Over waarom we ons dan zorgen maken, dat iets nooit had mogen gebeuren, of bedenken we dát we ons toch helemaal geen zorgen hoeven maken, etc. Heb je jezelf er ooit op betrapt dat je deze gedachten hebt wanneer je ontzettend blij bent over iets? De Mind als klittenband voor negatieve ervaringen….

Onszelf met vriendelijke ogen bekijken

Tja, het is niet altijd eenvoudig om mens te zijn! Met dit gegeven moeten we het doen: met ons zenuwstelsel dat zo werkt, én dat dit zenuwstelsel is ontwikkeld voor een wereld die niet meer bestaat. Maar dit gegeven is juist een hele mooie ingang om mededogen te ontwikkelen. Mededogen voor onszelf en onze moeilijkheden, en mededogen voor anderen en hun moeilijkheden. Hoe irrationeel onze eigen en andermans zorgen en stress ook mogen zijn. Dat onze Mind als klittenband is voor negatieve ervaringen schenkt ons de mogelijkheid te openen en stil te staan. Stil te staan bij de oncontroleerbaarheid van onze ervaringen en daar aandacht voor te hebben. Het is niet onze schuld dat we ons zorgen maken, piekeren of gestresst zijn. Zorgen maken, piekeren en gestresst zijn horen bij wat het betekent om mens te zijn. Onze gedeelde menselijkheid.

Dus bekijk jezelf de volgende keer dat je loopt te stressen eens met vriendelijke ogen. Besef dat het gewoon zo werkt dat je loopt te piekeren in plaats van er tegen te vechten. Vriendelijke aandacht voor wat er in het moment is, hoe dat piekeren gaat en wat het doet. En wie weet besef je dan ineens met je eigen wijsheid dat het gewoon de deurbel is.

Scroll naar top