Gebroken en geheeld

Een verslag van mijn meditatie-retraite in Birma

Ken je het verhaal van de yogi die 6 weken op retraite ging in Birma en op de derde dag haar voet brak? Nog wat last van de jetlag liep ik ’s ochtends om 4 uur na het luiden van de gong naar het toilet. Opeens schoot er een gekko tussen mijn voeten door. Ik schrok, verstapte me, pijn. Het voelde alsof de spieren aan de binnenkant van mijn voet verkrampt waren. Eerst maar eens even oprekken, dacht ik. Ik zette mijn tenen op de grond en deed mijn hak omhoog, zette nog wat extra kracht. Opeens “knak”. Ow lekker, dacht ik nog. Het is weer goed geknakt.

You are unique!

Op aandringen van Viranani (de Amerikaanse non die de westerlingen daar begeleidt) liet ik een röntgenfoto maken in het ziekenhuis. Ik was helemaal niet ongerust, dacht dat het niks zou zijn, ondanks dat ik helemaal geen gewicht op de voet kon zetten. De Birmese orthopeed begon enthousiast met zijn mobiel foto’s van de röntgen te maken. “You are unique, we have never seen this before,” zei hij stralend. Toen had ik al zo’n vermoeden dat ik wat minder enthousiast zou zijn. Na een blij “We will never forget you,” zei hij wat er aan de hand was. Het bleek een breuk in het sesambeentje bij de grote teen. De knak bleek een krak!  Voor ik het wist zat er helder blauw gips tot mijn knie en ging ik met krukken terug naar het klooster.

Gebroken voet Birma

Daar besefte ik pas wat er eigenlijk aan de hand was. De orthopeed had het over 6 weken gips, maar zei dat hij om de twee weken zou kijken naar de voortgang. Maar mijn retraite is 6 weken, sputterde mijn Mind tegen! Dan kan ik toch niet 6 weken in gips zitten! Wordt dit een weekendje Birma en ga ik naar huis?

Viranani maakte daar echter korte metten mee. Ik had mijn twijfel over blijven of gaan nog niet uitgesproken of ze zei: “Yes, this is very different than you expected it to be. But you know what, you also could have gone home. But here you are, doing a retreat.” Ik? Doing a retraite in gips? Verward door haar vastberadenheid. Wat ze daarna zei liet me helemaal in verwarring achter. “Maybe this will sound strange, but actually I feel Mudita. The pleasure that comes from delighting in other people’s well-being. This wil so much open up your practice and deepen your retreat!”. Met een twinkeling in haar ogen, een stralende glimlach en de woorden “Happy practice!” verliet ze mijn kamer.

Gebroken: Dit is het

Al gauw besloot ik: ja, dit wordt mijn beoefening. Ik weet niet hoe, maar dit is het. Ik besloot toen dat dit me goed ging doen. Nee, loopmeditatie kon niet, maar in plaats daarvan deed ik oefeningen om mijn rechter been toch een beetje sterk te houden, bewoog ik mijn armen mindful omhoog en naar beneden terwijl ik op bed lag. Met veel kussens en ondersteuning wist ik een zittende meditatiehouding te vinden.  Dus kon ik “gewoon” een uur zitten. Op mijn kamer weliswaar, want de meditatiezaal op de 2e verdieping was onbereikbaar. Ik ging er helemaal voor, zat meer uren dan ik andere dingen deed, vastbesloten als ik was. Totdat. Totdat de Mind besloot dat het te snel ging, teveel was. Een week na de breuk vond ik mijzelf in een staat van wanhoop.

Ook de Mind zei krak

Achteraf bezien waren er al tekenen: enorme weerstand tegen het oefenen, onrust, angsten. Maar ik ging door. Just note it! Opeens kreeg ik een herinnering aan mijn werk op het AZC. Een man uit Egypte had een psychose. De hele ervaring was voor hem verschrikkelijk, maar om te zien was het ook vreselijk. Dat lijden van iemand die zo in de war is, geen contact meer heeft met de realiteit. Dus ik concludeerde: “Our minds are not ours. We kunnen niet controleren wat er op komt en wanneer het weg gaat. Dat was de afgelopen dagen zo duidelijk! Maar wie ben ik dan? Waar ben ik?” Ook begon ik te twijfelen aan alles wat ik waarnam. Was het echt? Wat is echt? Is een gecreëerd beeld van de Mind zoals een herinnering net zo echt als de stoel die ik nu zie? Zijn beiden echt? Is niks echt? Hoe weet ik dat dan? Daarna nam de twijfel zulke grote vormen aan dat ik zelfs begon te twijfelen of ik wel echt een vriend heb. Bestaat hij? Angst kwam op en ik besloot Viranani op te zoeken.

Toen ik vertelde wat er op kwam in mijn Mind keek ze me serieus aan. Ze vroeg of ik nog de grond onder mijn voeten voelde, mijn zitvlak op het bed. Ja, zei ik. “That is real,” zei ze. Ik geloofde haar niet. Dat zei ik. Ze keek nog serieuzer. Vervolgens heeft ze een uur gesproken over conventional en ultimate reality. Ik weet niet meer precies wat, veel is langs mij heen gegaan. Wat ik onthouden heb is dat ze zei dat beiden echt zijn en dat je je tot beiden te verhouden hebt. Maar hoe weinig ik er ook van mee kreeg, haar woorden zorgden voor rust. Inmiddels was het 21:30. Tijd om te slapen. Morgen een nieuwe dag.  Met wat meer Metta…

(In dit klooster is Metta meditatie een onderdeel van de retraite. Hier raadt men aan bij een lange retraite te beginnen met 3 dagen Metta, daarna elke eerste zit van de dag Metta en vervolgens iedere zit beginnen met 5 minuten Metta en daarna Vipassana. Het gaat niet zozeer om de concentratie maar om het ‘opwekken’ van een prettig gevoel, zachtheid, lichtheid)

Het verhaal van angst

De dagen daarna verliepen grillig. Perioden met enorme twijfel aan mijn eigen kunnen werden afgewisseld met angsten in allerlei vormen. Paniekerige gevoelens, ongerustheid, zorgen, intense verlammende angst voor de dood die een seconde opkwam en dan snel weer verdween. De kwetsbaarheid van mijn lichaam en de oncontroleerbaarheid raakten veel. Met Viranani sprak ik ook over de angst voor de dood. Zij vertelde dat dit gewoon een verhaal is. Nobody dies. Er is angst en er zijn gedachten over dood.

Toen vertelde ze over haar angst voor spinnen. Ze was altijd enorm bang geweest. Zo bang, dat het haar voormalige werk als biologe verregaand had beïnvloed. Ze weigerde naar streken en gebieden te gaan met grote spinnen. Tot op een retraite waar ze als yogi-job de ramen moest schoonmaken. Er waren daar wat kleine spinnen die ze moest verplaatsen om ze niet te verdrinken. Ze had ze met wat afkeer in een potje gestopt. Ze had er naar gekeken en merkte de gedachte “ik ben bang voor spinnen”. Maar de afwezigheid van de angst had haar geraakt. De angst was verdwenen en er was gewoon een automatische gedachte opgekomen. Inmiddels kon ze zelfs de enorme spinnen die hier in Birma zijn uit de kamers van de yogi’s weghalen. Wat? Enorme spinnen? Hier?! Ik bleef achter met de angst voor de dood én een spinnenangst. Happy practice!

Open beoefening

Later bleef Viranani er op hameren dat ik meer open moest oefenen. Meer naar buiten, minder in mijn kamer. Meer in de omgeving van anderen, minder zitten. “Ja”, zei ze, “de traditie legt veel nadruk op focus en dicht op de sensaties zitten, microscopisch kijken. Maar dat is niet altijd de beste vorm van beoefening. Soms is er de noodzaak meer open te oefenen, meer naar een macro niveau te gaan en die is niet beter of slechter. Blijf bij het lichaam en kijk waar de Mind naartoe gaat. Kijk om je heen, heb een lichte benadering”.

Ik vond het moeilijk los te laten. Moeilijk om minder formele zitmeditatie te doen. Ultieme gehechtheid… Gehechtheid aan een bepaalde vorm van meditatie, ideeën over wat goed en niet goed is. “That’s just Mara!” zei ze (de demon in het Boeddhisme die voor moeilijkheden zorgt). “Zeg gewoon, haaa Mara, ik zie je! En lach er bij. Mara, ik hoor je! Thanks for sharing Mara! Make a little fun with him, play with him”.

Zowaar waren er dagen met veel gelijkmoedigheid! Geluk zelfs! Blijheid! Dankbaarheid! Mudita! Compassie! M’n lichaam tintelde er van. Ik merkte ook hoezeer de Metta beoefening mij goed deed. Hoe belangrijk de Metta is voor een zachte ondergrond om objecten als angst, onrust en twijfel scherper waar te nemen.

Nog steeds gebroken?

gebroken voet in gips BirmaNa vier weken ging ik voor de tweede controle naar het ziekenhuis. Uit de röntgen bleek dat er nog werkelijk niks aan de breuk was veranderd. Nog altijd even gebroken. De orthopeed was met vakantie, dus ze konden nu niks zeggen over het vervolg. Terug in de taxi kwam Mara met wat strijdkrachten aan marcheren. Twijfel! Schuld! Ongerustheid! Boosheid! Opeens zag ik de eindes aan de gedachten. De eindes aan de sensaties. De eindes aan de emoties. Elke keer weer. Een gedachte. En weg is ie. Spanning, en weg. Nog een gedachte, schuld komt op, en weg. Ik moest lachen en dacht overmoedig “Nou Mara, ik zie je! Kom maar op!”.  (Dat heb ik geweten……………….)

Twee dagen later werd ik gebeld door het ziekenhuis. De orthopeed was terug, had de röntgen bekeken en het gips moest er af. Een andere strategie. Zo geschiedde. Ik was blij. Kon proberen wat op de buitenkant van mijn voet te lopen. Ik kreeg slofjes van een Chinese non aangeboden, zodat ik makkelijker buiten kon lopen omdat ik nog geen slipper om de voet aan kon. Ik was ontroerd door haar lieve gebaar en haar opmerkzaamheid. Voor het eerst sinds die eerste dagen kon ik mee “lopen” in de rij met de andere yogi’s, monniken en nonnen naar het ontbijt en de lunch. Ik hoorde er weer een beetje bij! Totdat..

Na 4 dagen had ik ’s nachts een nare droom en ben ik op de gebroken voet gaan slaapwandelen. Pijn, wat een pijn en niet meer slapen. Weer naar het ziekenhuis. De Mind vermoedde het ergste. De arts begon na het zien van mijn voet ook nog over een operatie in Bangkok! Huilend werd ik naar de röntgenafdeling gereden. Hoe kon dit?! Waarom?! Ik slaapwandel nooit en juist nu ik een gebroken voet heb….!!  Bevend wachtte ik op de uitslag. Die viel echter enorm mee: geen extra schade, niks extra kapot, alleen veel zwelling. De Mind werd weer een andere kant op geslingerd. Opluchting.

De waarheid en lijden

Met Viranani deelde ik hoe onvrij ik de Mind had ervaren in het ziekenhuis. Er gebeurt iets (operatie in Bangkok!!!) en de Mind springt alle kanten op. En je doet er niks aan. Dan gebeurt er iets anders (goede uitslag!) en hup de Mind plakt er weer aan vast. Zo onvrij, zo oncontroleerbaar. “Stop it. You see what the Mind is doing now? It may be true that the Mind is unfree, but thinking like this only creates more suffering. Stop it. What is here now? Its just thinking.” Ik keek haar aan. Pfff. Ja. Het kan waar zijn, maar dat betekent niet dat je er in mee moet gaan. Het is denken. En angst.

De gevolgen van het slaapwandelen zorgden echter voor meer zorgen om mijn voet. De artsen wisten niet goed hoe ze met deze niet eerder geziene breuk om moesten gaan en inmiddels zat ik er al bijna 5 weken mee, nog niks opgeschoten. Na een gesprek met Viranani besloot ik dat ik naar huis wilde. Ik belde de verzekering en binnen 3 dagen was er een luxe businessclass vlucht voor mij geregeld. Viranani verzekerde me ervan dat dit geen “defeat” was. Het was een goede beslissing om voor mijn voet te zorgen. “Your retreat is starting now,” zei ze lachend. Je zal zien hoeveel het je heeft gebracht en dat zie je pas thuis, zei ze met die inmiddels bekende twinkeling in haar ogen.

Gebroken en geheeld

En zo verloopt het tot nu toe ook. Thuis is er lichtheid, blijheid bij het zitten. Ondanks de zorgen die er ook zijn, frustratie en onzekerheid. Nooit eerder heb ik dat zo ervaren. Ook herken ik sommige patronen uit de retraite opeens veel beter thuis. Bijvoorbeeld het lelijke patroon van “schuld geven aan iemand”.  Pijnlijk om te zien, maar er is lucht omheen, ruimte. Er is meer afstand. Nooit had ik kunnen bedenken dat het zo zou gaan in Birma. En hoe het zonder gebroken voet was gegaan weet ik natuurlijk niet. Toch voelt het alsof het me veel heeft gebracht. Ik ben blij met hoe het gegaan is, en ongelooflijk dankbaar voor Viranani en alle mensen in het klooster die mij inspireerden en mijn verblijf daar mogelijk maakten.

De voet is nog steeds gebroken, maar de Mind wat meer geheeld.  Happy practice!