Leven met een open hart

Een paar weken geleden was ik voor twee weken in retraite in Naarden. Een Maleisisch voormalig monnik begeleidde de retraite. Zijn benadering was speels en zacht met een nadruk op helder zien wat je ervaring is, wat het ook is. Zijn zachtheid heeft me geïnspireerd om met een open hart te leven. Om daar mijn oefening van te maken, mijn training. Het leven als een uitdaging te zien om mijn hart te blijven openen.

Wat betekent leven met een open hart?

Voor mij betekent leven met een open hart om geen enkele ervaring af te wijzen. De ervaringen binnen te laten zoals ze komen. Rauw, moeilijk, blij, energiek, zacht, prikkelend, steeds veranderlijk. Hoe het ook gaat. Wat er ook gebeurt. Ook als ik boos ben. En dan een hele nare opmerking maak. Waar ik dan later spijt van heb en misschien niet van kan slapen. En dat ik dan ga twijfelen aan mezelf, of eindeloos ga bedenken hoe ik de situatie kan oplossen.

Mijn ervaringen binnen te laten komen als ik een moeder tegen haar kind hoor schreeuwen. Op het nieuws zie dat er een nieuwe oorlog in Syrië is gestart. Iets lees over de gevaren van klimaatverandering.

Kan ik dan ook met een open hart mijn ervaring tegemoet treden? Helemaal zakken in dat gevoel? Ervaren wat er allemaal aan gedachten en lichamelijke sensaties, gevoelens en herinneringen boven komen? Ze als een waterval voorbij laten gaan, zonder ze weg te willen hebben? Ze er zo lang te laten zijn dat ze willen zijn zonder het persoonlijk te nemen?

Leven met een open hart

Wat er gebeurt met het hart als het moeilijk is

Als iemand ons kwetst, als we verdrietig zijn of iets naars lezen of zien gaat ons hart vaak dicht. Het zorgt ervoor dat we minder voelen dat we gekwetst, gestresst, angstig of verdrietig zijn. Het zorgt er dan ook voor dat we ons afreageren. We gaan eraan denken dat het iemand anders zijn/haar schuld is. Of misschien wel onze eigen schuld of van bepaalde groepen in de samenleving of dat het komt door een bepaald systeem. Door onze opvoeding of hoe we wonen. We komen vast te zitten in een verhaal. Over oorzaken en gevolgen van een situatie, onze situatie of ons gevoel. Over hoe we het moeten oplossen of niet. En een verhaal over hoe we over onszelf, anderen en de wereld denken. En dit weerhoud ons van het helder zien van onze daadwerkelijke ervaring: de ervaring van hoe de dingen in het huidige moment zijn. Het weerhoudt ons te zien met onze eigen wijsheid.

Dat je hart zich sluit kun je voelen doordat er ergens spanning of ongemak in je lichaam aanwezig is. Bijvoorbeeld in de vorm van een bepaalde zwaarte, druk, strakheid. Misschien rond je borst, je keel, je buik, je benen, in je hoofd. Als ons hart helemaal open is, is ons lichaam helemaal ontspannen en zacht. Dit hebben we allemaal óók wel eens ervaren. Denk eens aan die keer dat je helemaal opging in je favoriete muziek. Of je geraakt werd door een onverwacht oprecht compliment.

Hoe kan je trainen in het leven met een open hart?

Voor mij gaat het trainen van een open hart om het richten van mijn aandacht op het huidige moment. Op dat deel van mijn ervaring wat op dat moment het meest prominent aanwezig is. Of dit nu gedachten zijn, sensaties in het lichaam of een bepaalde emotie. Ik kijk of ik het met interesse kan onderzoeken, alsof ik het nog nooit eerder heb gezien of gevoeld. Ik onderzoek het als een wetenschapper die voor het eerst een bepaald fenomeen waarneemt. Alsof ik een marsmannetje ben die dit voor het eerst ziet.

Ik merk bijvoorbeeld dat ik mij zorgen maak. En dan merk ik wat druk op mijn borst. Die druk op mijn borst, hoe voelt dat eigenlijk? Is het wel druk? Hoe groot is het? Verandert het? Beweegt het? Klopt het? Tintelt het? Warmte/kou? Ik doe dit niet door mezelf deze vragen te stellen maar door het gevoel op mijn borst te voelen: het is geen analytische oefening.

Zo kan ik ook gedachten opmerken. Misschien merk ik op dat ik me afvraag hoe die druk op mijn borst gekomen is, of bedenk ik manieren om te ontspannen. Zijn dit ellenlange gedachtenstromen of korte pop-up gedachten? Blijven ze steeds terugkomen en zich herhalen of gaan ze meteen weg? Kom ik een in een heel verhaal terecht? Of zie ik het eventjes als wat het is (gewoon gedachten) en verdwijnen ze in het niets?

En hoe is het met emoties? Maak ik me erge zorgen over die druk op mijn borst? Hoe voelt dat zorgen maken? Zijn het korte golven? Lange en diepe golven van zorgen of ongerustheid?

Onderzoeken van het hart, maar niet erin verdrinken

De uitdaging is om mij niet door het ene of het andere te laten meeslepen, niet door sensaties in het lichaam, niet door emoties, niet door gedachten. Als ik wel merkt dat ik word meegesleept, kan ik mijn aandacht richten op andere aspecten van mijn ervaring om daarna met een nieuwe blik weer terug te keren naar dat waardoor ik werd meegesleept:

  • Merk ik op dat ik verdrink in een bepaalde emotie? Bijvoorbeeld verdriet. Of boosheid? Ik kijk of er andere zaken bij dat verdriet/ die boosheid komen kijken. Zijn dit bepaalde gedachten of sensaties in het lichaam (druk op mijn borst bijvoorbeeld)? Dan blijf ik daar een tijdje bij, zo lang goed voelt, en kijk dan of ie met vernieuwde interesse en nieuwsgierigheid de emotie kan voelen.
  • Merk ik dat er eindeloos veel gedachten zijn die ellenlange verhalen vormen? Over waarom iets zo gaat? Hoe het komt dat ik mij X voel? Welke oorzaken mijn huidige situatie heeft? Hoe ik iets moet oplossen? Dan voel ik eens hoe mijn lichaam voelt. Voel ik ergens spanning? Druk? Kou, warmte? En hoe voelt dit dan? Of ik kijk of ik een bepaalde emotie kan opmerken. Dan blijf ik hier een tijdje bij, zo lang goed voelt, en kijk dan of ik met vernieuwde interesse en nieuwsgierigheid de gedachten kan waarnemen.
  • Merk ik op dat mijn aandacht steeds naar een ongemakkelijk gevoel of pijnlijke plek in het lichaam gaat? Mijn nek die blijft zeuren? Een nare druk op mijn borst? Zware benen? Dan breng ik mijn aandacht eens naar gedachten die ik erover heb (“Het wordt steeds erger” / “Komt het wel goed” / “Ik moet meer/minder …. doen” / “Die fysio snapt er niks van” / ….) of misschien kan ik een emotie ontdekken. Ik blijf daar een tijdje bij, zo lang goed voor voelt, en kijk dan of ik met vernieuwde interesse en nieuwsgierigheid de pijn kan voelen. Is het scherp, dof, hard, heet, groot, klein, zeurend? Verandert het qua vorm? Grootte? Intensiteit?

Wat levert dat onderzoek op?

Door het onderzoeken van mijn eigen ervaringen leer ik mijn patronen te zien. En door die patronen keer op keer te zien krijg ik er afstand van. Ik kan zien dat die patronen niet altijd aanwezig zijn. Dan kan ik ervaren dat die onzekerheid er niet altijd is. Vorige week bij die nare opmerking werd ik onzeker, deze week niet. Net voelde ik mij onzeker, nu voelt het alweer anders. Ik bén niet onzeker: er ís soms onzekerheid. Ik ben het niet: het verandert zonder mijn invloed en controle, zonder dat ik ook maar iets doe. Het is gewoon een fenomeen dat opkomt en weer gaat. Net als gedachten, pijn en emoties. En met die ervaring in het moment van veranderlijkheid en dat ik het niet bén, valt de spanning weg. Spanning die me niet laat ervaren wat er gebeurt. Spanning die het hart gesloten houdt en mijn eigen wijsheid vertroebelt.

Cruciaal: ervaren van het gesloten en het open hart

Het cruciale is dat je het gesloten hart moet erváren. Ervaren hoe onzekerheid voelt. Hoe dit zich uit in het lichaam en welke gedachten er dan opkomen. Ervaren dat deze gedachten en gevoelens komen en gaan. We wéten allemaal dat we niet altijd onzeker zijn, maar dat is compleet iets anders dan het te ervaren. Het waarnemen van de ervaring in het moment is wat we trainen met Mindfulness. Je ontdekt je eigen wijsheid door het ervaren, niet door over Mindfulness te lezen. Het weten door het te lezen levert 1% van de wijsheid op, de ervaring 99%. Het is dus ook niet in een boek te lezen hoe die wijsheid er voor jou uitziet, want die kan jij alleen ervaren. Je eigen wijsheid ontdek je ook niet door deze blog te lezen 🙂 Mijn wijsheid ontdek ik niet door alleen naar die Maleisische leraar te luisteren. Ik ontdek het door Mindfulness te beoefenen.

Leven met een open hart vereist moed

Ja, dat vraagt nogal wat: ervaren van wat er ook in het moment zich voordoet. Het vraagt nogal wat om geen enkele ervaring af te wijzen. Het vraagt van mij dat ik ook de ervaring van het afwijzen niet afwijs. Als ik merk dat mijn hart gesloten is, is dát de ervaring. Ik probeer dat niet te veranderen. En als ik merk dat ik dat wel probeer te veranderen is dát hoe het is. En als het me frustreert dat ik dat toch steeds probeer, is dát de ervaring. Steeds weer de moed opbrengen om de ervaring van hoe het is waar te nemen. Steeds weer opnieuw te willen beginnen. Er geen conclusies aan willen verbinden van “ik ben zus of zo” of “het is nu eenmaal zus of zo”. Loslaten van hoe dingen moeten zijn, hoe ik ze zou willen. Nee, nu, in dit moment is het zo. En hoe is het in het volgende moment?

Het open hart in de retraite

In de retraite bracht het oefenen in een open hart mij ervaringen van zachtheid en openheid die ik nooit eerder heb ervaren. Het hart openen bracht me intens geluk bij de simpelste zaken. Het voelen van hoe mijn voeten de grond raken bij het lopen. Het horen van de regen op de bladeren van de bomen en het zien van de andere mediterenden die aanwezig waren. Het bracht me compassie voor mezelf voor de moeilijke momenten terplekke maar ook in het verleden. Momenten met compassie waarop ik mij in geen enkele vezel in mijn lichaam kon voorstellen dat ik mijzelf voor wat dan ook zou veroordelen. Complete acceptatie van wie ik ben. Complete acceptatie van de ervaringen in het moment.

Deze inspiratie neem ik mee. Inspiratie voor het leven. Inspiratie om te oefenen in leven met een open hart.

Scroll naar top