Met Mindfulness omgaan met pijn

Tijdens de Mindfulness zitmeditatie kan je nog al eens last krijgen van lichamelijke pijn. Knieën, rug, schouders en nek zijn bij veel mensen favoriet. De instructie bij meditatie is om dat op te merken, te erkennen en vervolgens te onderzoeken. Bij de pijn te blijven en in eerste instantie niet te verzitten. Maar dat is natuurlijk makkelijker gezegd dan gedaan. Hoe kan je met Mindfulness omgaan met pijn of lichamelijk ongemak?

Pijn mindfulness meditatieMijn ervaring met Mindfulness en pijn

Tijdens mijn eerste meditatieweekend had ik er ontzettend veel last van. Ik heb in mijn begin 20-er jaren erg veel nek- en schouderproblemen gehad. Ik heb fysio’s, chiropractors, manueel therapeuten, sportartsen, osteopaten en ik weet niet wat bezocht. Er was nooit een duidelijke diagnose of oplossing. Tijdens dat weekend laaiden al die klachten enorm op. En ik was ook erg streng voor mezelf: ik moest stil blijven zitten, want dat was de instructie…. Aan het einde van de zaterdag was ik daarom uitgeput. Ik kón niet meer. Alles deed zó veel zeer. Ik kon wel janken. Wat zeg ik je? Ik héb enorm zitten huilen.

In deze staat kwam ik bij de begeleidster. Zij hoorde mijn verhaal over de vreselijke pijnen aan en knikte luchtig. “Ja, nu zie je de werking van de verkrampte geest.” Wat?? Ik was stomverbaasd. Verkrampte geest?! Verkrampte geest??!! Verkrampt lichaam zal je bedoelen! dacht ik. Ik was te moe, verbaasd en ontdaan om er op te reageren. Ik denk dat ik alleen wat knikte. Eenmaal weer buiten barstte ik in huilen uit. En even later was ik ontzettend boos. Ik zat al die pijnen te ondergaan en zij kon alleen maar zeggen dat ik een verkrampte geest had?!

Het inzicht over pijn

Pas veel later begreep ik dat zij gelijk had en leerde ik meer over de relatie tussen mijn mentale houding naar de pijn en de lichamelijke pijn. Waar ik 5 jaar geleden geen kwartier zonder rugleuning kon zitten, zit ik nu relatief (!) eenvoudig 9 uur per dag op een kussen tijdens een retraite.  Het gekke is zelfs dat als ik ergens last van heb dit nauwelijks meer in mijn schouders of nek is (maar wel in andere delen, zoals mijn knieën en benen). Nog steeds zijn er momenten met veel pijn en misschien blijft dat ook wel altijd zo. Maar mijn relatie er mee is wezenlijk verandert: het is veel minder erg.

Met Mindfulness omgaan met pijn

Bij Mindfulness gaat het dus om de relatie die we met pijn hebben. Om hoe we er mee om gaan. Kijk de volgende keer dat je ongemak tijdens de meditatie opmerkt eens of je er mee kan zijn zoals het is. Onderzoek hoe het voelt in je lichaam, waar het precies zit en welke vorm het heeft. Is het een klein rondje? Een groot vaag oppervlak? Een streep? Heeft het scherpe randen of juist niet? Welke eigenschappen heeft de pijn (scherp, dof, kloppend, trekkend…) en kijk of het verandert van vorm, intensiteit of plek.

Ook belangrijk: welke gedachten komen er bij je op? Ideeën over of het erger wordt. Dat het niet nodig is die pijn te hebben omdat je toch ook even kan verzitten. Gedachten over de oorzaak of wat je er aan moet doen zodat het over gaat. Herinneringen over momenten dat je die pijn eerder had. Misschien komen er ook emoties bij kijken: angst dat het erger wordt, teleurstelling dat je het alweer hebt, irritatie over dat je dat het mediteren zo niet “lukt”. Misschien ben je al bewogen voor je het zelf in de gaten hebt of ben je helemaal gestopt met de Mindfulness meditatie. Begin dan gewoon opnieuw en kijk of je zachte aandacht kan hebben. Onderzoek het eens alsof je het niet eerder hebt gezien, benader het rustig, vriendelijk, zonder het weg te willen hebben.

Hiermee wil ik absoluut niet zeggen dat je altijd maar moet zitten met de pijn. Mindfulness is geen zelfkastijding. Het is ook belangrijk vriendelijk voor jezelf te blijven, te erkennen dat het moeilijk en naar is. En ook dat er een grens is: dan is het teveel en is het juist goed dat je besluit te verzitten, te gaan liggen en ook om helemaal te stoppen. Ook bedoel ik geenszins dat pijn maar een idee of iets dergelijks is dat je met meditatie wel even kan oplossen: absoluut niet waar. Bovendien kan je een aandoening hebben die vereist dat je een bepaald lichaamsdeel ontziet. Dat is ook met Mindfulness omgaan met pijn.

Lijden = pijn x weerstand

Maar hoe werkt dat nou, de relatie tussen onze Mind en de pijn? Onze (onbewuste) innerlijke reacties, de weerstand er tegen, maakt de pijn erger. Dat betekent niet dat het onze eigen schuld is of dat die pijn er niet echt is. Zeker is die pijn er wel, anders zouden we het niet voelen. Maar als je kan zien hoe je mentale houding van weerstand tegen de pijn invloed heeft op de pijn, ontdek je een hele nieuwe wereld.

Je ontdekt bijvoorbeeld dat de pijn steeds verandert. Hoezeer je ook denkt dat het constant is, als je goed kijkt zie je dat het steeds beweegt. Naar minder erg, of erger, naar helemaal verdwenen, naar een andere vorm, naar een andere plek, enzovoort. En die veranderlijkheid ervaren verandert je relatie met de pijn. Ook kan je mogelijk positieve effecten ervan zien. Bijvoorbeeld dat het je wakker houdt tijdens de meditatie als je moe of duf bent. Bovendien heeft de pijn je van alles te leren: leren loslaten, afstand nemen, leren verdragen van dat waar je geen invloed op hebt, leren hoe je Mind met moeilijkheden om gaat, leren vriendelijk voor jezelf te zijn en een grens te trekken. Zo ontdek je door het observeren van pijn met Mindfulness je eigen wijsheid.

Pijn wordt nooit leuk, ook niet met Mindfulness

Nee, Mindfulness maakt niet dat je pijn leuk gaat vinden. Pijn is nu eenmaal pijn. En het is (helaas 😉 ) ook niet zo dat door de pijn te onderzoeken de pijn sowieso weg gaat en zelfs niet dat het minder wordt. Soms wordt het (eerst) zelfs erger! Blijf dan onderzoeken wat er gebeurt (met respect voor je grenzen) en kijk wat je reactie is.

Elke keer dat je de pijn kan opzoeken train je je bereidheid om te leren van het onaangename in plaats van je lijden te vergroten door er tegen te vechten. Dat is niet alleen tijdens de meditatie nuttig, maar ook (misschien wel juist!) in je dagelijkse leven. Kortom: beweeg niet gelijk als je pijn of ongemak tegen komt, maar onderzoek het eens op een vriendelijke en nieuwsgierige manier. Zo kan je met Mindfulness omgaan met pijn. Of zoals een meditatieleraar uit Birma tegen mij zei: Pain is your best friend… (en nee, die opmerking kon ik toen niet waarderen, hahaha!).

 

Wist je dat mensen met chronische pijn zelf de reden waren voor de ontwikkeling van de 8-weekse Mindfulness training? Het blijkt dat ze erg veel baat hebben bij Mindfulness, zelfs nadat ze al allerlei andere dingen hebben geprobeerd. Kijk hieronder eens de docu (40 min)!