Mindfulness van gemoedstoestanden

In Mindfulness meditatie leren we onze aandacht naar binnen te richten. We oefenen om steeds opnieuw bewust te zijn van waar onze aandacht is. Zo kunnen we van allerlei zaken bewust zijn. Gedachten, gevoelens, sensaties in het lichaam. Maar bijvoorbeeld ook van onze gemoedstoestanden: de overkoepelende staat waarin de Mind verkeerd. Een sluier waardoor we alles wat we ervaren waarnemen. Een bril waardoor we de wereld zien. Bijvoorbeeld: somberheid, vrolijkheid, dufheid, verdriet, boosheid, wrok, enthousiasme, moeheid, angst, onzekerheid, jaloezie, verlangen, twijfel…. Mindfulness van gemoedstoestanden kan ons diepe inzichten geven in patronen en kan ons bevrijden van een grote last die ze met zich mee brengen. Mindfulness onthult de wijsheid die gemoedstoestanden ons kunnen schenken. Welke wijsheid? Dat lees je hier 🙂

De aanleiding van onze gemoedstoestand

Allereerst kan Mindfulness van gemoedstoestanden ons laten zien wat de aanleiding is voor een bepaalde staat. Hoe het komt dat je je in ene geïrriteerd of blij voelt. 

Zo kan je bijvoorbeeld zien dat een bepaald liedje een oude herinnering oproept van je middelbare schooltijd. Een herinnering aan schoolfeesten in die ene grauwe discotheek. Je voel daarbij blijheid, enthousiasme, herinnert leuke momenten met vrienden. En vervolgens komt er een verlangen op om je zo weer te voelen, zo vrij en blij. Dan opeens is er een gedachte aan de Coronacrisis en vervolgens weerstand tegen de quarantaine. Je herinnert je het nieuwsbericht van vanochtend dat er jongeren beboet werden omdat ze zich niet aan de regels hielden. Je wordt boos: waarom kunnen ze niet gewoon zich aan de regels houden, dan is deze crisis sneller over. En weten ze wel dat ze met hun gedrag mensen in gevaar brengen!…. 

Zo kan het eindeloos verder gaan, getriggerd door het horen van de muziek.

Mindfulness van gemoedstoestanden

Als we niet opmerken wat er gebeurt, kan het dus zomaar zijn dat het horen van een liedje ervoor zorgt dat we geïrriteerd reageren als iemand ons iets vraagt. Dat terwijl als we ons bewust zijn van wat de aanleiding is we er misschien zelfs wel om moeten lachen: die gedachtentrein en bijkomende gevoelens die ontstaan bij het horen van dat ene liedje.

De wijsheid die ontstaat door het leren kennen van aanleidingen van gemoedstoestanden kan ons zodoende wijzere keuzes doen laten maken. Als we somber zijn kunnen we ervoor kiezen naar buiten te gaan in plaats van op de bank te blijven hangen, omdat we door de ervaring weten dat onze Mind daar vaak van opknapt. Wanneer we de ervaring hebben dat we in een functioneringsgesprek onzeker worden kunnen we ons voornemen Mindful tijdens het gesprek te zijn en van tevoren behaalde successen en positieve resultaten op te schrijven. Als we merken dat we door een idee van iemand heel enthousiast worden en de neiging hebben dan teveel aan het woord te zijn, kunnen we ons herinneren meer te luisteren om een ander de ruimte te geven.

Herkennen van gemoedstoestanden

Naast het zien van de aanleiding van onze gemoedstoestanden leren we door het observeren ervan ze beter te kennen en herkennen. We leren de typische karakteristieken van die gemoedstoestanden. We zien dat elke gemoedstoestand:

  • een bepaalde blik naar de toekomst creëert
  • een bepaalde blik naar het verleden met zich mee brengt
  • met een bepaald emotioneel gevoel gepaard gaat
  • verschillende sensaties in het lichaam naar boven brengt
  • met een bepaalde blik naar onszelf en anderen kijkt
  • een bepaald soort gedachten oproept

Bijvoorbeeld: als er somberheid is zien we misschien dat we vaak gedachten krijgen over allerlei dingen die tegenzitten. Dingen die in het verleden fout zijn gegaan. Misschien komen er zorgen op over hoe dat volgende week/morgen zal gaan in situatie X. Is er een zwaar gevoel in ons hoofd, verdriet. En we zien onszelf misschien als minderwaardig, hulpeloos en zien anderen als beter en leuker.

Hoe anders is het als er vrolijkheid is! Fascinerend! Dan hebben we waarschijnlijk helemaal geen gedachten over de dingen die tegenzitten. Voelt ons hoofd licht, zien we uit naar morgen en beoordelen we anderen positief.

Door het observeren van onze gemoedstoestanden zien we op welke manier somberheid anders is dan vrolijkheid. Of hoe de Mind klein en beperkend voelt bij angst en ruim en wijds als er blijheid is. We leren wat de Mind doet als er verdriet is. Hoe anders het functioneert als er blijheid is. Hoe star het is als we moe zijn, dat het anderen de schuld geeft als er boosheid is en hoe we alleen maar eindeloze mogelijkheden en kansen kunnen zien als er enthousiasme is.

We leren die staten van de Mind zo steeds sneller ontdekken. Soms hebben we een bepaald gevoel nog niet eens opgemerkt, maar merken we aan het soort gedachten dat opkomt dat er een bepaalde gemoedstoestand is. Deze Mindfulness van gemoedstoestanden zorgt ervoor dat we er meer afstand van hebben en er minder door worden meegesleurd. 

We zijn niet onze gemoedstoestanden

Als we zo onze gemoedstoestanden zo herkennen, leren we nog iets anders: we zien dat we het ene moment totaal iets anders over onszelf geloven dan het andere moment. We zien dat we helemaal opgeslokt kunnen zijn in zo’n gemoedstoestand en alles wat erin gebeurt voor waar aannemen. Onze gedachten en gevoelens zijn dan de waarheid. Een feit. Ik ben X. De wereld is X. Een waarheid die het volgende moment totaal anders is. We ervaren: we zien de wereld zoals we zijn. 

En dit kan extreme vormen aannemen. In de uitersten laat de Mind je het ene moment geloven hoe een vreselijk mens je bent en het volgende moment hoe geweldig en beter je bent dan anderen. We merken dat we op het ene moment denken dat we niet goed genoeg zijn, en het volgende moment geloven we dat we alles aankunnen. We zien dat we het ene moment niks positiefs over de afgelopen week kunnen herinneren en geloven dat ons leven waardeloos is. Het volgende moment zijn we ontroert bij de herinnering aan een lief gebaar en zien we ons leven als betekenisvol. Zoals Jack Kornfield vaak zegt: The Mind has no pride! It will do anything! 😉 

Als we deze veranderlijkheid in wat we over onszelf en de wereld geloven daadwerkelijk met Mindfulness ervaren, kan het zomaar zijn dat deze illusie ineens verdwijnt. We worden (in ieder geval voor dat moment) bevrijdt van het idee dat we op een bepaalde manier zijn of dat de wereld op een bepaalde manier is, of dat oordeel nu positief of negatief is. We worden vrij van het trekken van conclusies op basis van deze steeds veranderende gedachten en emoties. De gevangenis waarin we vasthouden aan ervaringen die door hun veranderlijkheid helemaal niet vast te houden zijn lost op. We zien het voor wat het is: een gemoedstoestand. Een staat van onze Mind die bepaalde gedachten, sensaties en emoties oproept.

Mindfulness van gemoedstoestanden: vrijheid

Als dat gebeurt, dat we ervaren dat we onze gemoedstoestanden niet zijn, kunnen we vrij zijn. Vrij zijn van de grillen van onze gemoedstoestanden. Vrij van het heen en weer geslinger tussen allerlei gedachten en gevoelens. Ze zijn er wel, maar we hoeven er niks mee. We voelen de boosheid in ons lichaam en zien de gedachten die zeggen dat het iemands schuld is, maar kunnen kiezen hoe we reageren. We herkennen gedachten over dat we gefaald hebben maar worden er niet door opgeslokt. Wanneer we nare momenten herinneren of over onszelf oordelen beseffen we dat we groter zijn. Groter dan al onze ervaringen. Groter dan al onze gedachten. Zo zorgt het observeren van gemoedstoestanden voor bevrijding. Want een Mind die vrij is, is groter dan welke gemoedstoestand ook.

Zelf onderzoeken?

Als je voor jezelf onderzoek wil doen kan je eens een dagboekje bijhouden met Mindfulness van gemoedstoestanden. Sta op verschillende momenten op de dag eens stil. Neem pauze en begin eens door drie keer wat dieper in en uit te ademen. Voel hoe je lichaam bij een uitademing ontspant. Voel je hele lichaam. Voel hoe het voelt te zitten, of te staan. Waar je spanning opmerkt, of ontspanning. Waar je lichaam contact maakt met de vloer, een stoel of andere lichaamsdelen. Doe dat een paar minuten totdat je voelt dat je een beetje bij jezelf bent. Daarna kan je eens gaan onderzoeken:

  • Hoe voel ik mij?
  • Welke gedachten merk ik op?
  • Kan ik een bepaalde gemoedstoestand opmerken?
  • Hoe voelt mijn lichaam in deze gemoedstoestand? 
  • Hoe voelt het dan in mijn hoofd?
  • Hoe beïnvloed die gemoedstoestand mijn kijk op: mezelf, de toekomst, het verleden, anderen?
  • Welke dingen ben ik geneigd te doen of te zeggen in deze gemoedstoestand?

Hou dit zo eens een tijdje bij in een schriftje, of misschien werkt het voor jou ook gewoon dit in je hoofd te doen. En reflecteer na een paar dagen of weken eens: kan ik bepaalde patronen ontdekken? Wat is er nu typisch als ik vrolijk ben? Hoe herken ik dat? Hoe voelt mijn lichaam dan? Of hoe is het wanneer ik somber ben, weerstand heb of verdrietig ben. Wat ben ik geneigd te geloven als ik boos ben? Wat neem ik voor waar aan als ik verdrietig ben, over mezelf of over anderen? Hoe is mijn gemoedstoestand als ik denk dat ik deze oefening moet doen of denk dat ik het toch niet volhoud om bij te houden? Welke ideeën over mezelf komen dan op? Wat denk ik over mijn werk als ik moe ben? En hoe verschilt dit van andere gemoedstoestanden?

Wees niet ongerust als niet alles je duidelijk is of wanneer je op veel van de vragen die ik hier stel het niet direct weet. Soms is je gemoedstoestand misschien heel neutraal, zijn er weinig gedachten of is alles wat vaag. Schrijf gewoon op wat je wel weet.

En verder: Wees nieuwsgierig, verwonderd! Wees als een buitenaards wezen die dit allemaal voor het eerst ziet. En neem het vooral niet te serieus 🙂

Scroll naar top