Wie ben ik?

Één van de grootste vragen in het leven: Wie Ben Ik? Heel oppervlakkig antwoorden we dan met onze naam. Ik ben Sanne. Maar wie zijn we werkelijk? We kijken in de spiegel en denken: dat ben ik.  Die wimpers, die ogen, dat haar. We denken ook dat wíj het zijn die de gedachte “dat ben ik” heeft. Misschien voelen we ons op een bepaalde manier bij dat spiegelbeeld. Best tevreden, wat teleurgesteld, verrast? En we ervaren dat wij het zijn die dat gevoel hebben. Met Mindfulness leren we echter dat we niet ons lichaam zijn, dat we niet onze gedachten zijn, en niet onze gevoelens zijn. Ook zijn we niet ons bewustzijn. Waarom niet? En wie of wat zijn we wel? In deze blog schrijf ik over mijn verkenning hiervan, de vragen die ik bij dit onderzoek stel. 

wie ben ik

Wie ben ik: mijn lichaam

We kunnen niet van ons lichaam zeggen: word niet ziek, wees zonder pijn, word niet ouder, krijg geen rimpels, ga niet dood.

We kunnen niet van ons lichaam vragen dat het niet verandert. Dat als het nu fijn voelt het zo moet blijven. Het ene moment is het anders dan het andere. Volgende week is het anders. Volgend jaar. Nee, ons lichaam verandert, zonder dat we dat kunnen verhinderen.

We hebben ons lichaam ook niet gekozen. We hebben er niet voor gekozen hoe het eruit ziet en wat het allemaal wel of niet kan. Die zwakke plek in onze rug hebben we niet gekozen, die sterke benen ook niet. We kunnen wat trainen maar we kunnen er niet voor kiezen zo snel te zijn als Usain Bolt of zo mooi als Doutzen Kroes. Ons lichaam heeft beperkingen waarover we geen controle hebben. We kunnen de jeuk niet uitstellen, de pijn niet verwijderen, de stramheid niet omtoveren in lenigheid.

Als we er geen uiteindelijke controle over hebben hoe het lichaam functioneert, hoe het eruit ziet, en als het lichaam voortdurend verandert, hoe zou het dan kunnen dat wij het zíjn? Hoe kunnen we dan zeggen, dat lichaam is wat ik ben, dat lichaam is van mij, ik ben dat lichaam?

Wie ben ik: mijn gedachten

We kunnen niet van onze gedachten zeggen: kom niet meer of laat me alleen positieve gedachten hebben. Laat me alleen de mooie kanten van de dingen zien, de prettige, de fijne. Laat de negatieve gedachten niet opkomen, laat de wanhopige, de ernstige, de ongeduldige aan mij voorbij gaan. We kunnen niet zeggen: stop de gedachten als ik mediteer.

Onze gedachten veranderen voortdurend. Het ene moment vinden we ons werk leuk, het volgende moment irriteren we ons mateloos. Het ene moment vinden we onszelf aardig, het volgende moment denken we dat we hebben gefaald.

We kiezen niet voor de gedachten die opkomen. Ze komen uit het niets en vertrekken ook weer.

Hoe kan het, dat als we onze gedachten niet kunnen uitkiezen, we het zíjn? Hoe kan het, dat als we niet onze gedachten kunnen sturen of controleren, we het zijn? Als gedachten steeds komen en dan weer gaan, hoe kunnen we het dan zijn? Hoe kunnen we dan zeggen, die gedachten zijn wat ik ben, die gedachten zijn van mij, ik ben die gedachten?

Wie ben ik: mijn emoties

We kunnen niet van onze emoties zeggen: doe mij alleen de fijne, de prettige. Laat verdriet, rouw, boosheid en angst aan mij voorbij gaan. We kunnen niet voorkomen dat we ons naar voelen. We kunnen tijdens de meditatie niet zeggen: en nu wil ik dat het alleen maar vredig is.

Onze emoties veranderen voortdurend. ’s Ochtends lijkt de wereld fris en vrolijk en in de middag is er misschien een onheilspellend gevoel, onzekerheid of irritatie. We kiezen het niet uit. Zelfs als we datgene doen wat we het allerliefste doen of wat we vaak heel leuk vinden zorgt er niet voor dat we ons per sé blij voelen. Wie herinnert zich niet de eenzaamheid op een feestje? De onrust op een vakantie? De ontevredenheid in een gesprek met een beste vriend(in)?

Hoe kan het dat als onze gevoelens steeds veranderen, wij ze zijn? Als we er geen controle over hebben, gevoelens komen en gaan, hoe kan het dat we ze zijn? Hoe kunnen we dan zeggen, die emoties zijn wat ik ben, die emoties zijn van mij, ik ben die emoties?

Wie ben ik: mijn bewustzijn

Waar ben je je nu bewust van? En nu? Kies je voor waar je bewust van bent? Kies je daar de hele dag voor? Ben je je de hele dag bewust? Kunnen we van bewustzijn zeggen: nu ben ik me daar bewust van? En nu hier? En blijft het dan? Kunnen we ons alleen van prettige dingen bewust zijn: prettige geuren, smaken, aanrakingen, geluiden en visuele dingen? Blijft de kwaliteit van bewustzijn steeds hetzelfde? Heeft het steeds dezelfde helderheid? Kan je ervoor zorgen dat het er altijd is?

Bewustzijn komt en gaat. Vaak zijn we ellenlang ons helemaal niet bewust van wat we doen, denken, voelen. Na een autorit merken we dat we een heel stuk gemist hebben. Soms is er sterk bewustzijn van iets, soms heel wazig. We kunnen tijdens de meditatie niet zeggen: nu is er de hele tijd bewustzijn. Soms is bewustzijn aanwezig, soms afwezig. We kunnen ons bewustzijn ook niet zo sturen dat we ons alleen van prettige dingen bewust zijn. En waar zijn we als we slapen?

Hoe kunnen we bewustzijn zíjn als het steeds verandert? Als we niet kunnen controleren wanneer het er is? Als bewustzijn komt en gaat, hoe kunnen we het dan zijn? Hoe kunnen we dan zeggen, dat bewustzijn is wie ik ben, dat bewustzijn is van mij, ik ben dat bewustzijn?

Iets anders?

We hebben allemaal ideeën over wie we zijn, los van de vier die ik hierboven noemde (lichaam, gedachten, emoties en bewustzijn). Zijn we energie? Wat is dat? Is dat niet iets dat je voelt, dat steeds verandert, weer komt en gaat, iets wat je niet kunt controleren, bepalen, sturen?

Karakter? Wat is karakter meer dan een verzameling van neiging tot bepaalde emoties en gedachten die komen en gaan? Hebben we ons karakter uitgekozen? Kunnen we ons karakter bepalen, sturen, veranderen?

Een ziel? Wat is dat? Hoe kunnen we dat waarnemen? Hoe kunnen we dat ervaren? 

Oncontroleerbaar en veranderlijk

Alles wat we ervaren is continue aan verandering onderhevig. Onze gevoelens, lichaam, gedachten, bewustzijn. Maar een “ik” is per definitie iets wat niet verandert en iets wat we kunnen controleren. We zijn dus niet onze ervaringen. Maar tegelijkertijd is ons ‘ik’ niet apart van onze ervaringen. Want hoe kunnen we bestaan, hoe kunnen we iets zijn als we het niet kunnen ervaren?
 

Hoe kan iets wat steeds anders is, we niet kunnen controleren en we geen directe zeggenschap hebben, onze kern, onze essentie beschrijven?

Wie ben ik?

Is er iets anders dan gedachten, gevoelens, lichaam en bewustzijn dat we kunnen waarnemen en identificeren als “dat ben ik”? Is er iets wat altijd hetzelfde is, wat ons binnenste is, wat we kunnen controleren en sturen? Waarvan we dan kunnen zeggen: ja, dat is mijn kern. Dat is mijn essentie. Dat ben ik.

Wie mediteert er? Wie gaat er dood? Wie kiest iets? Wie doet? Wie is er nu?

De Boeddha zei dat er voorbij het kleine, individuele en onafhankelijke idee van een “ik” iets is wat niet onderhevig is aan veranderlijkheid. Niet onderhevig is aan geboorte en dood.
 

Het antwoord op wat dat dan is, kunnen we vinden door een pad dat we zelf moet belopen. Het antwoord dat niet te beschrijven is in woorden maar verborgen ligt in het mysterie van het leven. Het mysterie waar we ons hart iedere keer weer voor kunnen openen. Op zoek naar onszelf bevinden we ons op de grote weg naar het doodloze. Wanneer we werkelijk beseffen wie we zijn, zegt de Boeddha, dan zijn we vrij.

Ik mediteer nog even verder 😉

Meer lezen over wat het Boeddhisme zegt over het Ik?
  • Online filmpjes met colleges over wat de Boeddha hierover te zeggen had (Princeton University)
  •  The foundations of Buddhism – Rupert Gethin. Een academisch basis-boek, dat je kan lezen als je geïnteresseerd bent in basisuitgangspunten van het Boeddhisme als religie/levensfilosofie.
  • Een tekst over of de Boeddha zei dat er geen Ik is of dat hij alleen uitlegde wat Ik niet is.
Scroll naar top